ભારતના બંધારણમાં ૧૫મો સુધારો (૧૯૬૩): મહત્વપૂર્ણ

૧૫મો બંધારણીય સુધારો અધિનિયમ, ૧૯૬૩ ભારતીય ન્યાયિક વ્યવસ્થાને વધારે કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ સુધારાથી વિશેષ રૂપે હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિ વય, અપીલની પ્રક્રિયા અને ન્યાયિક સત્તામાં અગત્યના બદલાવો કરવામાં આવ્યા.

૧. ૧૫મા બંધારણીય સુધારાનો મુખ્ય હેતુ

ન્યાયિક વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવી.

હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરવો.

ન્યાયાધીશોના અનુભવનો વધારે સમય સુધી ઉપયોગ કરવો.

૨. હાઈકોર્ટના જજોની રિટાયરમેન્ટની ઉંમરમાં વધારો

આ સુધારા પહેલાં હાઈકોર્ટના જજોની રિટાયરમેન્ટની ઉંમર ૬૦ વર્ષ હતી.

૧૫મા સુધારા દ્વારા તેને વધારીને ૬૨ વર્ષ કરવામાં આવી.

આ બદલાવથી જજોના અનુભવ અને આવડતનો વધુ સમય સુધી ફાયદો થયો.

૩. કલમ ૨૧૭માં બદલાવ

કલમ ૨૧૭ હાઈકોર્ટના જજોની નિમણૂક અને રિટાયરમેન્ટ સાથે જોડાયેલી છે.

૧૫મા સુધારા દ્વારા આ કલમમાં બદલાવ કરીને રિટાયરમેન્ટની ઉંમર ૬૨ વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી.

૪. કલમ ૨૨૪માં બદલાવ

કલમ ૨૨૪ હેઠળ એડિશનલ (Additional) અને એક્ટિંગ (Acting) જજોની નિમણૂકની જોગવાઈ છે.

સુધારા પછી આ જજોની નિમણૂક અને કાર્યકાળ વધુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો.

૫. સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલને લગતા ફેરફાર

કલમ ૧૩૩માં સુધારો કરીને દીવાની કેસોમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાની પદ્ધતિ સરળ કરવામાં આવી.

અગાઉ અપીલ કરવા માટે નક્કી કરેલી રકમની મર્યાદા હતી, જે બદલવામાં આવી.

૬. કલમ ૨૨૬માં ફેરફાર

હાઈકોર્ટને રિટ બહાર પાડવાની સત્તા વધારે સ્પષ્ટ રીતે આપવામાં આવી.

હાઈકોર્ટને તેના વિસ્તારની બહારની વ્યક્તિઓ અથવા સત્તાઓ વિરુદ્ધ પણ અમુક સંજોગોમાં કાર્યવાહી કરવાની સત્તા આપવામાં આવી.

૭. કલમ ૨૯૭માં ફેરફાર

સમુદ્રની અંદરના સંસાધનો અને ખનીજ સંપત્તિને લગતી જોગવાઈઓને વધારે સ્પષ્ટ કરવામાં આવી.

૮. ૧૫મા સુધારાનું મહત્વ

ન્યાયપાલિકાની કાર્યક્ષમતામાં વધારો થયો.

હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચેના કાયદાકીય સંબંધો વધારે સ્પષ્ટ થયા.

ન્યાયાધીશોના અનુભવનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ શક્ય બન્યો.

૧૫મો બંધારણીય સુધારો ભારતની ન્યાયપાલિકા વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત અને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે અગત્યનો સાબિત થયો. હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિની ઉંમર વધારવાથી અને અપીલની પ્રક્રિયામાં સુધારા લાવવાથી ન્યાયિક પ્રણાલી વધારે સુદ્રઢ બની.