- ભારત એક ખેતીપ્રધાન દેશ છે, જ્યાં દેશની લગભગ બધી વસ્તી ઘણા સમયથી ગામડાંઓમાં રહે છે. ગામડાંઓને ભારતનો આત્મા કહેવામાં આવે છે. તેમ છતાં, અત્યારના સમયમાં વિકાસની ગતિવિધિ મોટે ભાગે શહેર આધારિત થઈ ગઈ છે. ઉદ્યોગો, શિક્ષણ, આરોગ્ય, રોજગાર અને આધુનિક સગવડો મોટા ભાગે શહેરોમાં જ ભેગા થવાથી ગામડાંઓ પછાત રહી ગયા છે. આ પરિસ્થિતિને “શહેર આધારિત વિકાસ અને ગામડાંઓનું પતન” કહી શકાય છે.
- શહેરોમાં ઉદ્યોગો અને કારખાનાં સ્થપાવાથી રોજગારીની અનેક તકોનું નિર્માણ થયું છે. આથી ગામડાઓમાંથી યુવાનો કામ મેળવવા માટે શહેર તરફ હિજરત કરે છે. ગામડાંઓમાં ખેતી આધારિત જીવન હોય છે, પરંતુ ખેતી હવે લાભદાયી રહી નથી. વરસાદની અનિશ્ચિતતા, પાણીની તંગી, વધતો જતો ઉત્પાદન ખર્ચ અને યોગ્ય ભાવ ન મળવાને લીધે ખેડૂતો નિરાશ થાય છે. આ પરિસ્થિતિ ગામડાંઓના આર્થિક પતનનું મુખ્ય કારણ છે.
- શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્યની બાબતમાં પણ શહેરો આગળ પડતા છે. શહેરોમાં સારી શાળાઓ, કોલેજો, ટેકનિકલ સંસ્થાઓ અને આધુનિક હોસ્પિટલો ઉપલબ્ધ હોવાથી ગામડાના લોકો શહેર તરફ આકર્ષાય છે. ગામડાંઓમાં શૈક્ષણિક અને આરોગ્યની સુવિધાઓ ઓછી હોવાના કારણે લોકોનું જીવનધોરણ નીચું રહી જાય છે. પરિણામે ગામડાંઓમાં વસ્તી ઓછી થતી જાય છે અને વિકાસ ધીમી ગતિએ આગળ વધે છે.
- શહેર આધારિત વિકાસને લીધે ફક્ત ગામડાં જ નહીં, પણ શહેરો પણ અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે. વધતી જતી વસ્તીને કારણે ટ્રાફિક, પ્રદૂષણ, પાણીની તંગી, રહેવાની સમસ્યા અને ઝૂંપડપટ્ટીઓ જેવી તકલીફો ઊભી થાય છે. જ્યારે બીજી તરફ ગામડાંઓ ખાલી થવાથી ખેતી કરવાલાયક જમીન નકામી રહે છે અને પરંપરાગત કલા, કારીગરી અને સંસ્કૃતિ ધીરે ધીરે લુપ્ત થતી જાય છે.
- ગામડાંઓમાં પાયાની સુવિધાઓ જેવી કે રસ્તા, વીજળી, પીવા માટે પાણી, ઇન્ટરનેટ અને રોજગારીની તંગી વિકાસમાં મોટો અવરોધ છે. સરકાર દ્વારા ગ્રામ વિકાસ માટે ઘણી યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે, પરંતુ યોગ્ય આયોજન અને અમલના અભાવે તેનો લાભ દરેક સુધી પહોંચતો નથી. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ઉદ્યોગો અને સ્વરોજગારની તકો ન હોવાને લીધે ગામડાંઓનું પતન વધારે ઝડપી બને છે.
- શહેર અને ગામડાંઓ વચ્ચે વિકાસની અસમાનતા સમાજમાં અસંતોષ ઉત્પન્ન કરે છે. સંતુલિત વિકાસના અભાવે દેશનો પૂરેપૂરો વિકાસ શક્ય નથી. ગામડાંઓનો વિકાસ થયા વગર દેશની આર્થિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રગતિ અધૂરી રહેશે. આથી ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આધુનિક ખેતી, કુટિર ઉદ્યોગો, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ડિજિટલ સુવિધાઓનો વિકાસ કરવો ખૂબ જ જરૂરી છે.
- આજે “સ્માર્ટ વિલેજ” અને “ડિજિટલ ઇન્ડિયા” જેવી યોજનાઓ દ્વારા ગામડાંઓને આધુનિક બનાવવાના પ્રયત્નો થઈ રહ્યા છે. જો ગામડાંઓમાં જ રોજગાર, શિક્ષણ અને આરોગ્યની સવલતો ઉપલબ્ધ થશે, તો લોકો શહેર તરફ જવાનું ટાળશે. આથી શહેરો પરનો ભાર ઘટશે અને ગામડાંઓમાં નવી ઊર્જા આવશે.
- નિષ્કર્ષ રૂપે, શહેર કેન્દ્રિત વિકાસના કારણે ગામડાંઓનું પતન થયું છે, પરંતુ યોગ્ય નીતિઓ, અસરકારક અમલ અને સંતુલિત વિકાસથી આ સ્થિતિ સુધારી શકાય છે. શહેર અને ગામડાં બંનેનો સમાન વિકાસ જ દેશને સાચી પ્રગતિ તરફ લઈ જશે. ગામડાંઓ મજબૂત બનશે ત્યારે જ ભારતનું ભવિષ્ય મજબૂત બનશે.
Recent Post
Loading...
Is it take time? You can download pdf from below button!
No Image Found!
We will add soon...
We will add soon...